Θεσσαλονίκη: Κι όμως κάποιοι θυμούνται ακόμη το πρώην Μεταγωγών

Ευτυχώς που υπάρχουν κάποιοι που θυμούνται... Το πρώην Τμήμα Μεταγωγών Χωροφυλακής, ένα κτίριο που ξυπνά μνήμες σε ουκ ολίγους Θεσσαλονικιούς και το οποίο έχει εγκαταλειφθεί, ξαναζωντάνεψε μέσα από τη θύμηση των πολιτικών κρατουμένων της χούντας και τις εκδηλώσεις τους. Την ανάγκη προστασίας του κτιρίου, που είναι πλέον μια μάνδρα οικοδομικών υλικών, καθώς κανείς δε νοιάστηκε να το αποκαταστήσει για να διατηρήσει έτσι και την ιστορική μνήμη της πόλης, είχε επισημάνει ο «Α» πριν από δυο χρόνια, σε μια προσπάθεια ευαισθητοποίησης, ώστε να κηρυχθεί διατηρητέο (είναι στον κατάλογο των υπό κήρυξη από το πρώην ΥΠΕΧΩΔΕ). Τελικά οι μόνοι που ευαισθητοποιήθηκαν είναι οι πολιτικοί κρατούμενοι εκείνης της περιόδου, οι οποίοι απέδειξαν ότι αποτελούν θεματοφύλακες μιας «σελίδας» της σύγχρονης Ιστορίας του τόπου, μαζί με τους υπό κατάρρευση τοίχους του κτιρίου, οι οποίοι «υπενθυμίζουν» ότι εκεί υπήρξε ένας τόπος μαρτυρίου της πόλης.

Ο Σύλλογος Φυλακισθέντων - Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967 - 1974 και η δημοτική παράταξη «Θεσσαλονίκη - Ανοιχτή Πόλη», μαζί με ανθρώπους που συνεχίζουν με τις πράξεις τους να υπενθυμίζουν σε όλους μας την υποχρέωσή μας να διατηρούμε τη συλλογική μνήμη, πραγματοποίησαν προχτές επίσκεψη στο πρώην Τμήμα Μεταγωγών Χωροφυλακής, στη γωνία Χριστοπούλου και Φιλίππου 69, στις 12 το μεσημέρι, «σηκώνοντας το καπάκι της μνήμης», όπως ανέφεραν. 

Το Μεταγωγών λειτούργησε ως τέτοιος χώρος την περίοδο 1935 - 1971 και ανήκει στην ιδιοκτησία της Εκκλησίας. Στα μπουντρούμια του, καθώς ήταν κολαστήριο βασανιστηρίων στην Κατοχή, αρκετοί από τους αγωνιστές της αντιδικτατορικής αντίστασης κρατήθηκαν ως υπόδικοι για πολλούς μήνες, απομονωμένοι ή στοιβαγμένοι στα απαίσια κελιά του, τονίζει ο επικεφαλής της δημοτικής παράταξης, Τριαντάφυλλος Μηταφίδης. 

«Εκπληρώνοντας ένα αυτονόητο για μας καθήκον απέναντι στην ιστορική μνήμη της πόλης μας, η οποία πλήρωσε βαρύ τίμημα την περίοδο του ''γύψου'' (τρεις δολοφονημένοι, πάνω από 500 ''προληπτικώς'' εκτοπισμένοι στα ξερονήσια, πάνω από 100 καταδικασμένοι σε πολυετή κάθειρξη από τα έκτακτα στρατοδικεία), προβάλαμε το συγκεκριμένο χώρο, ώστε να ευαισθητοποιήσουμε τους αρμόδιους για να τον προστατεύσουν και να κάνουν κάτι για να σωθεί. Δίπλα υπάρχει ένα σχολείο. Αραγε βρέθηκε κάποιος να πει στα παιδιά την ιστορία που κουβαλάει αυτό το ερείπιο;», επισήμανε ο κ. Μηταφίδης. 

Το θέμα της προστασίας και ανάδειξης της ιστορικής μνήμης της πόλης, μέσα από τα... απομεινάρια του κτιριακού της αποθέματος, έθεσε ο κ. Μηταφίδης και στο τελευταίο δημοτικό συμβούλιο και ο δήμαρχος, Γιάννης Μπουτάρης, απάντησε πως τουλάχιστον μια ταμπέλα που να αναφέρει τι είναι καθένα από αυτά τα ιστορικώς αξιόλογα κτίρια θα μπορούσε να μπει. Πάντως, μέχρι σήμερα οι προσπάθειες για να διασωθεί κάποιο τέτοιο μνημείο της πόλης δεν απέδωσαν καρπούς παρά σε μετρημένες στα δάχτυλα περιπτώσεις. 

Μαρτυρία 

«Ο αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη είναι αγώνας της ελευθερίας εναντίον της τυραννίας», ανέφερε το πανό των αντιστασιακών. «Διότι δεν συνεμορφώθην...», έγραφε άλλο. Η συγκίνηση τη Μ. Πέμπτη ήταν μεγάλη. Αρκεί ίσως ένα απόσπασμα από την παλιότερη ομιλία - μαρτυρία της δασκάλας Αγγλικών, Γεωργίας Σαρηγιαννίδου - Παπαδοπούλου: 

«…Επιτέλους τον Οκτώβριο (1968) μου είπαν ότι κατηγορούμαι για ''απόπειρα ανατροπής της καθεστηκυίας τάξης και ανατροπή του πολιτεύματος'', γι’ αυτό θα περνούσα το έκτακτο στρατοδικείο. Μεταγωγή στο Τμήμα Μεταγωγών. Εκεί πια ήταν το τέλειο μπουντρούμι, ημιυπόγειο, βρόμικο, χωρίς παράθυρα, ένα ξύλινο πάτωμα γεμάτο τρύπες και τα ποντίκια να έχουν πάρτι κάθε βράδυ. Προσπάθεια να έχει κανείς κάτι από τα αυτονόητα. Λίγο ζεστό νερό για την προσωπική του καθαριότητα, ένα βιβλίο να διαβάζει. Ηταν ένας κρύος και δύσκολος χειμώνας. Αλλά για μένα τότε, στα 21 μου, η πιο δύσκολη κατάσταση ήταν η διαχείριση της βραχύβιας αλλά συχνής συγκατοίκησης με τις γυναίκες του κοινού ποινικού δικαίου, ως επί το πλείστον ιερόδουλες. Ενα μεγάλο κεφάλαιο εμπειριών, ενός άλλου κόσμου… Οι ''συγκάτοικοι'' όμως του διπλανού κελιού, ο αείμνηστος Παύλος Ζάννας, ο Στέλιος ο Νέστωρ, οι έξι της Δημοκρατικής Αμυνας, τα Σαββατόβραδα τραγουδούσαν και με καλούσαν με χτύπους στον τοίχο να πάμε παρέα στην ταβέρνα… Οταν η μητέρα κάποια φορά απαίτησε από τη Στρατιωτική Διοίκηση να με δει γιατρός στο Μεταγωγών, δέχτηκε την απάντηση: ''Γιατρός! Να ψοφήσει τέτοια που είναι, με τα μυαλά που έχει!''. ''Τι είναι;'', αντέτεινε η μητέρα μου, ''μήπως τη μαζέψατε από τους δρόμους; Από το σπίτι μας την πήρατε''. ''Να παρακαλούσες να τη μαζεύανε από τους δρόμους...'', της είπανε. ''Τότε ίσως θα μπορούσες να τη συμμαζέψεις, ενώ τώρα εκεί που έμπλεξε δε θα ξεμπερδέψει ποτέ''». 

Το κελί όπου κρατήθηκαν η ίδια και πολλοί άλλοι δεν υπάρχει πια... Ανάλογες μαρτυρίες κι από τον Τάσο Δαρβέρη και τόσους άλλους που το σημάδι του περάσματος από το Μεταγωγών έμεινε πάνω τους ανεξίτηλο. Το κτίριο χτίστηκε μεταξύ 1896 και 1906 και αποτελούσε οικογενειακό συγκρότημα τεσσάρων όμοιων διαδοχικών κατοικιών της οικογένειας Πετρώφ. Το 1968 περιλαμβάνεται στα ανταλλάξιμα κτήματα και η χούντα το παραχωρεί στην Εκκλησία της Ελλάδος. Στη δεκαετία του 1950 κατεδαφίστηκε η τέταρτη κατοικία για την ανοικοδόμηση πολυώροφου κτιρίου κατοικιών. Ηταν η πρώτη πράξη ακρωτηριασμού του. Η δεύτερη συντελέστηκε το 1971 αμέσως μετά την απομάκρυνση του Τμήματος Μεταγωγών. Στο σεισμό του 1978 το κτίριο δεν υπέστη σημαντικές βλάβες.