Ανάμνηση η “μεσαία τάξη”;

Μετά την κοινωνική έρχεται και η οικονομική απαξίωση όσων απέμειναν ζωντανοί στη λεγόμενη “μεσαία τάξη”

Υπάρχουν κοινωνίες στις οποίες η σπονδυλική στήλη είναι η λεγόμενη “μεσαία τάξη”. Η ελληνική κοινωνία ήταν μία από αυτές, παρά τις εμφυλιοπολεμικές στρεβλώσεις που δυστυχώς τη στιγμάτισαν και της στέρησαν μεταπολεμικά ένα πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό. Ένα δυναμικό το οποίο είτε δεν άνθισε ανάλογα των προσόντων του είτε περιθωριοποιήθηκε εντελώς, διωκόμενο λόγω “πολιτικών φρονημάτων”. Ή, ακόμη χειρότερα, με άλλοθι τα “πολιτικά φρονήματα”…. 

Μεταδικτατορικά και μετά την εθνική συμφιλίωση, η μεσαία τάξη άρχισε να μεταλλάσσεται δομικά, καθώς μία σειρά από ριζικές αλλαγές κυρίως στο αξιακό σύστημα δημιούργησαν μία διαφορετική κοινωνική δυναμική. Πολλοί πίστεψαν ότι αυτή η δυναμική θα απελευθέρωνε την ελληνική κοινωνία από μια συντηρητική, αγκυλωμένη και υποκριτική “πανοπλία” στην οποία είχε χωθεί επί δεκαετίες. Ότι θα άφηνε τον άνεμο του αντικομφορμισμού, της δυναμικής νεολαίας, των ανατρεπτικών κινημάτων στις τέχνες, του life style κλπ., που είχε ήδη φυσήξει σαρωτικός στις άλλες χώρες της Δυτική Ευρώπης, να έρθει και στην Ελλάδα. Και ήρθε, αλλά, κατά ένα περίεργο τρόπο, μετέφερε μαζί του και τα ισχυρά κατάλοιπα της τοξικής πολιτικής ιστορίας του χθες. 

Κοινώς, υπήρξε αλλαγή, αλλά όχι απαλλαγή από την παθογένεια, που συνεχίστηκε με άλλους πρωταγωνιστές και άλλες μεθοδεύσεις δηλητηριάζοντας ύπουλα αυτή τη νέα κοινωνική δυναμική. Η μεσαία τάξη του χθες απαξιώθηκε πρώτα απ’ όλα συνειδησιακά, κοινωνικά, καθώς θεωρήθηκε ο πυλώνας του “κακού παρελθόντος”, και αντιμετωπίστηκε σαν “ ο εχθρός του αύριο”. Οι αντιλήψεις και οι κανόνες που επί χρόνια κυριαρχούσαν γκρεμίστηκαν, και στα ερείπιά τους θάφτηκαν κυριολεκτικά όσοι συμβολικά τις εκπροσωπούσαν. 

Για παράδειγμα, αν θελήσει κανείς να αναλύσει το πώς περάσαμε από το αυταρχικό σχολείο του ξύλου, του κουρέματος με την ψιλή, της στείρας διδασκαλίας και της αντιπαιδαγωγικής τρομοκράτησης των παιδιών στο σημερινό σχολείο του χαβαλέ, της ήσσονος προσπάθειας, της παραπαιδείας, του ελάχιστου αληθινού σεβασμού στους καθηγητές και της ασύδοτης εφηβικής συμπεριφοράς, δεν έχει παρά να σκεφθεί την τότε και τη σημερινή “κοινωνική θέση” των δασκάλων και των καθηγητών. Θα δει ότι η κίνηση του εκκρεμούς ανάμεσα στο παλιό και το νέο σχολείο είναι ευθέως ανάλογη με την αντίστοιχη μετακίνηση στη συλλογική μας συνείδηση του σημαινόμενου “σχολείο-καθηγητής”. 

Η αμφισβήτηση του θεσμού ως είχε δεν κατέληξε στη βέλτιστη αναθεώρηση αλλά στην αμφισβήτησή του. Ανάλογα φαινόμενα είχαμε σε δεκάδες άλλους τομείς, με κοινό παρονομαστή όλων την όποια “εξουσία” που εκπροσωπούσαν και εκπροσωπούν. Το ενδιαφέρον είναι όμως ότι η εξουσία παραμένει σύμφυτη με αυτούς τους χώρους, είναι βασικό τους χαρακτηριστικό, οπότε η απαξιωτική στάση της νεοελληνικής κοινωνίας προς τους εκπροσώπους τους απλά κατεβάζει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτών των χώρων, αντί να λειτουργεί βελτιωτικά και διορθωτικά, ώστε να τους αναβαθμίζει επ’ ωφελεία των πολιτών. Ο φαύλος κύκλος που δημιουργείται είναι προφανής… 

Ο οικονομικός παράγοντας

Την ίδια στιγμή, μία ακόμη παράμετρος των τελευταίων δεκαετιών, αυτή της ανάδειξης του οικονομικού παράγοντα ως του μόνου σχεδόν κριτηρίου κοινωνικής ιεράρχησης, άλλαξε δραματικά και τη λεγόμενη “μεσαία τάξη”. Διότι δεν είναι η ελληνική ανώτερη-ανώτατη τάξη αυτή που αλλοιώθηκε από την “εισβολή” δεκάδων ή και εκατοντάδων χιλιάδων νεόπλουτων, των οποίων διαβατήριο ήταν ο τραπεζικός τους λογαριασμός, ανεξαρτήτως του τρόπου απόκτησης αυτών των χρημάτων. 

Η σοβαρή και σημαντική αλλοίωση έγινε πιο κάτω, με την ανώμαλη διαγραφή όλων των άλλων κοινωνικών κριτηρίων που ίσχυαν κουτσά στραβά για να θεωρηθεί κανείς αξιόλογος πολίτης και αξιόλογος άνθρωπος. Το είχε πει προφητικά πολλά χρόνια πριν ο Κορνήλιος Καστοριάδης, περιγράφοντας με τα πιο ζοφερά χρώματα το τι θα συμβεί σε μια κοινωνία στην οποία ο δικαστής, ο δάσκαλος, ο γιατρός, η νοσοκόμα, ο πυροσβέστης κ.ά. θα κρίνονται μόνον με το “πόσα βγάζουν”. Σε τι είδους δραματικές στρεβλώσεις θα οδηγήσει αυτή η μονοσήμαντη αξιολόγηση. Κι επειδή οι άνθρωποι είμαστε αγελαία ζώα, δεν ωφελεί να προσποιούμαστε ότι δεν μας νοιάζει τι λένε οι άλλοι ή τι ιδέα έχουν για εμάς. Μας νοιάζει και μας καθορίζει ψυχικά η θέση μας στην “αγέλη”, και το πιο απλό παράδειγμα είναι το πόσο πολύ μετράει η γνώμη της γυναίκας ή των παιδιών μας για το αν είμαστε επιτυχημένοι ή όχι. 

Αν λοιπόν το κριτήριο της επιτυχίας είναι τα λεφτά και μόνον τα λεφτά, αν ακόμη και η γνώση αξιολογείται με βάση το πόσο “παραγωγική” είναι -κοινώς πόσο εμπορεύσιμη, ανταλλάξιμη στην αγορά-, τότε τι ακριβώς είναι, π.χ., ένας καθηγητής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο και τι ένας ιδιοκτήτης “σκυλάδικου”; Κι αν δεν έχει καμία κοινωνική σημασία το “πώς” αλλά μόνο το “αν” γίνεται κάποιος εύπορος, σε ποια άλλη πραγματικότητα έχουν “αξία” η εντιμότητα ή η ακεραιότητα; Στον παράδεισο; Σαν ένα παλαβό χρηματιστήριο ανθρώπων στο οποίο το μόνο που ενδιαφέρει είναι το πόσο αξίζει η μετοχή σου σήμερα και αν θα κινηθεί ανοδικά στο μέλλον.

Η μεσαία τάξη λοιπόν πληρώνει πρώτη το τίμημα μιας στρεβλής ερμηνείας του καπιταλισμού ή ενός στρεβλού συστήματος που υποχρεώνει τους πάντες να περάσουν από τα καυδιανά δίκρανα της οικονομικά αποτιμώμενης “αξίας”. Διότι της αφαιρέθηκαν όλα τα “όπλα” που είχε, ώστε να στηρίζει τον υπόλοιπο κοινωνικό ιστό. Η αξιοπρέπεια της υπαλληλικής εργασίας, η δημιουργικότητα του τεχνίτη, η προσφορά του εργαζόμενου σε ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, η αναγνώριση της σημασίας που έχει το κάθε μικρό πλην σταθερό λιθάρι σε μια τεράστια οικοδομή… Τώρα με την κρίση της αφαιρείται πια και ό,τι απέμεινε από την οικονομική της υπόσταση και μετατρέπεται σε μη-τάξη. Πολύ πλούσιοι-πολύ φτωχοί, και όλοι οι υπόλοιποι σε έναν ενιαίο “χυλό” από τον οποίο ελάχιστα θα έχουμε να περιμένουμε.

makthes